sekseverschillen in het gevoelsleven, volgens Daniel Goleman

Referentie

Goleman, Daniel, Emotionele intelligentie + Emotionele intelligentie in de praktijk, Amsterdam/Antwerpen: Contact, 2001, derde druk (eerste druk 2000), 766 p.

Informatief extract

"Terug naar sekseverschillen in het gevoelsleven, die een verborgen bom blijken te zijn onder een huwelijk. Wat te denken van deze ontdekking: zelfs na vijfendertig jaar huwelijk of meer bestaat er tussen man en vrouw een fundamenteel verschil in de manier waarop ze aankijken tegen emotionele confrontaties. Vrouwen vinden het over het algemeen niet half zo erg als mannen om een onaangenaam echtelijk ruzietje uit te vechten. Die conclusie, uit onderzoek door Robert Levenson van de Universiteit van Californië in Berkeley, is gebaseerd op de getuigenissen van 151 reeds lang getrouwde paren. Levenson merkte dat de mannen het zonder uitzondering onaangenaam en zelfs afschuwelijk vonden om van slag te raken door een echtelijke ruzie, terwijl het hun vrouwen niet zoveel kon schelen.
Mannen vallen in een negatieve situatie veel sneller aan flooding ten prooi dan vrouwen; meer mannen dan vrouwen reageren met flooding op de kritiek van hun partner. Eenmaal in deze toestand scheiden mannen meer adrenaline uit in hun bloedbaan en is er minder negatieve input van de vrouw nodig om de adrenalinestroom op te wekken; mannen hebben meer tijd nodig om fysiologisch van flooding te herstellen. Dit zou weleens kunnen betekenen dat de onverstoorbaarheid van het stoïcijnse Clint Eastwood-type een verdedigingsmechanisme is tegen overweldigende emoties.
De reden waarom mannen zo dikwijls een muur optrekken is om zichzelf tegen flooding te beschermen, stelt Gottman; uit zijn onderzoek bleek dat de hartslag van de mannen met ongeveer tien slagen per minuut daalde zodra ze zich emotioneel terugtrokken, wat leidde tot een subjectief gevoel van opluchting. Maar paradoxaal genoeg schoot de hartslag van hun vrouw op datzelfde moment omhoog tot op een niveau waaruit intense ontreddering bleek. Deze limbische tango, waarin de beide geslachten tegengestelde stappen zetten om zich beter te voelen, leidt tot zeer verschillende attitudes tegenover emotionele confrontaties: zo graag als mannen deze willen vermijden, zo verplicht voelen vrouwen zich om hen aan te gaan.
En zoals mannen veel vaker een muur optrekken, zo leveren de vrouwen veel vaker kritiek op hun man. Deze asymmetrie treedt op doordat vrouwen hun rol van emotioneel manager in praktijk brengen. Terwijl zij proberen meningsverschillen en grieven ter sprake te brengen en op te lossen, staan hun echtgenoten daar onwillig tegenover, omdat het zeker zal uitlopen op een verhitte discussie. Hoe meer de vrouw merkt dat haar man zich terugtrekt, hoe luider en intenser ze haar klacht onder de aandacht brengt; ze begint hem te bekritiseren. Hij gaat in de verdediging of trekt een muur op; zij voelt zich gefrustreerd en kwaad, en neemt haar toevlucht tot verachting om haar frustratie kracht bij te zetten. Zodra de man merkt dat hij het onderwerp is van de kritiek en verachting van zijn vrouw, vervalt hij in het patroon van onschuldig slachtoffer of gerechtvaardigde verontwaardiging dat steeds gemakkelijker het sein geeft tot flooding. Om zichzelf tegen flooding te beschermen trekt hij zich steeds verder terug in de verdediging of klapt hij gewoon totaal dicht. Maar zoals we gezien hebben, geeft het optrekken van een muur door de man aanleiding tot flooding bij de vrouw, die zich volkomen gedwarsboomd voelt. En hoe verder de cyclus van echtelijke ruzies escaleert, des te groter is de kans dat deze op een gegeven moment niet meer in de hand te houden is." (p. 160-161)

Creatieve commentaar

Ik kan het 'flooden' waarover de auteur het in dit extract heeft goed plaatsen, en ook de reacties op het flooden komen tot hun recht. Spijtig genoeg zit hij er qua rolverdeling, naar mijn gevoel toch naast. Er zijn tijdens een discussie wel meer premissen waar men rekening mee dient te houden dan de simpele feiten: Man-vrouw, geijkte reactiepatronen. Bijvoorbeeld het onderwerp waarover de discussie gaat, is dit een sporadisch meningsverschil, temperament van de proefpersonen, zelfs de premisse: is het warm of koud, kan als imflammerende voorwaarde dienen bij het bepalen van de intensiteit (en de daarbij horende reactie) van een emotionele uitbarsting.

Vooral de manier waarop de escalatie verloopt lijkt voor mij het probleem te zijn: "en neemt haar toevlucht tot verachting" ? Ik twijfel zeer sterk aan het bestaan van een verachtingspatroon.

"die zich volkomen gedwarsboomd voelt"; ruikt sterk naar speculatie.

"terwijl het hun vrouwen niet zoveel kon schelen"; dit kan ik me in mijn geval (en van nog andere vrouwen) toch niet voorstellen.

1. "uit zijn onderzoek bleek dat de hartslag van de mannen met ongeveer tien slagen per minuut daalde zodra ze zich emotioneel terugtrokken...." "Maar paradoxaal genoeg schoot de hartslag van hun vrouw op datzelfde moment omhoog tot op een niveau waaruit intense ontreddering bleek."
2. "mannen hebben meer tijd nodig om fysiologisch van flooding te herstellen"

Spreken twee bovenstaande feiten elkaar niet tegen?

Ik ben ervan overtuigd dat er vrouwen zijn die reageren met weinig klank en veel inwendige overspoelingen. En mannen die opleven onder een confrontatie. Bovendien lijken 151 proefgezinnen maar een steekproefje en niet voldoende om een artikel over sekseverschillen te funderen met zulk een massale (mensenaantallen) ongelijkheid.

Dit stukje uit het boek geeft de indruk dat (is het een echtelijk fenomeen?) ruzies, altijd volgens een vast stramien verlopen. Namelijk dat een vrouw over het algemeen een razende furie is die haar man bekogelt met verachting en kritiek, als hij 'ocharme' het slachtoffer is van flooding, en ter voorkoming van escalatie (hoe verstandig en nuchter), een muur optrekt.

Hier blijkt (voor mij) alleen hoe gemakkelijk het is om sekseverschillen als basis te nemen voor een snuifje ongelijkheid, door een aantal noodzakelijke premissen (het valt te betwijfelen of je die premissen allemaal kan vinden) niet te betrekken in de berekening van emoties. Of waren er berekenende emoties betrokken bij de conclusie?